Co to jest dna?

Dna (skaza moczanowa, podagra, artretyzm) jest chorobą przemiany materii od wieków dręcząca ludzkość. Polega na nadmiernym wytwarzaniu w organizmie kwasu moczowego. Nadmiar kwasu odkłada się w postaci kryształków w stawach i tkankach okołostawowych. Charakterystyczne objawy choroby to: zaczerwienienie, obrzęk, rozgrzanie zajętego stawu i gwałtowne bóle w czasie napadów dny. Często zajętym stawem jest staw śródstopo-paliczkowy dużego palucha u nogi. W przebiegu choroby wytwarzają się tak zwane guzki dnawe (inaczej: guzki artretyczne) w stawach, ścięgnach, kaletkach maziowych lub w małżowinie usznej.

Każda postać dny wymaga jak najszybszego leczenia specjalistycznego. W przypadku ostrego ataku oraz dla obniżenia poziomu kwasu moczowego często niezbędne jest leczenie farmakologiczne.

 

Przyczyny choroby

Istotą choroby jest zwiększone wytwarzanie kwasu moczowego ze składników żywnościowych zawierających puryny albo też niedostateczne wydalanie kwasu moczowego z organizmu. Sprzyja to odkładaniu się (głównie w stawach) kryształków soli kwasu.

Dna jest typową chorobą cywilizacyjną, związaną ze sposobem odżywiania: dużo mięsa (zwłaszcza wieprzowiny), nadmiar potraw tłustych, bogatych w białko, nadmierne spożycie alkoholu i kawy. Obfita uczta mocno zakrapiana alkoholem bardzo często kończy się ostrym atakiem artretyzmu. Dlatego dna bywa nazywana "chorobą bogaczy". Z drugiej strony czynnikiem wyzwalającym dnę mogą być także przesadne i źle przeprowadzone kuracje głodowe.

Mężczyźni, zwłaszcza po czterdziestym piątym roku życia, chorują około dwudzietu kilku razy częściej niż kobiety.

Wprawdzie dna jest schorzeniem nieuleczalnym, ale odpowiedni tryb życia i dieta, ewentualnie wspomaganie środkami farmakologicznymi, zwykłe umożliwiają uniknięcie napadów dny i powikłań.

 

Postacie dny

Dna pierwotna jest występującym rodzinnie zaburzeniem metabolizmu, polegającym na skłonności organizmu do wytwarzania nadmiaru kwasu moczowego oraz upośledzeniem wydalania tego kwasu przez nerki. W bardzo rzadkich przypadkach przyczyną upośledzenia jest defekt enzymatyczny. Napadom dny sprzyjają: dieta bogata w związki purynowe, alkohol, nadmierny wysiłek fizyczny, przechłodzenie, kuracje głodowe.

Dna wtórna polega na nadmiernym gromadzeniu się kwasu moczowego w organizmie. Przyczyną mogą być: białaczka, nowotwory, leczenie napromieniowaniem i sytostatykami, chemioterapia, niedokrwistość. Upośledzenie wydalania kwasu moczowego może być również spowodowane zaburzeniami pracy i przewlekłymi chorobami nerek, cukrzycą (z drugiej strony cukrzyca jest również powikłaniem dny), nadmiernym poszczeniem. Dnie sprzyja przyjmowanie niektórych środków odwadniających.

W dwóch trzecich przypadków zmiany wywołane dną (czyli osadzanie się kryształków kwasu moczowego) umiejscawiają się w stawie dużego palucha nogi. Paluch jest obrzmiały, zaczerwieniony, bardzo bolesny (ten typ dny nazywamy podagrą). Ale choroba atakuje również staw kolanowy, łokieć albo nadgarstek oraz staw barkowy - nazywana jest wtedy chiragrą (stawy rąk), gonagrą (staw kolanowy), omagrą (staw barkowy) lub rachidagrą (stawy kręgosłupa). W dalszym przebiegu choroby kryształki odkładają isę w częściach miękkich ucha, piety, palucha, tworząc tzw. guzki dnawe.

 

Rozpoznanie

Rozpoznanie ustala się na podstawie poziomu kwasu moczowego we krwi. Zależnie od wartości rozróżnia się cztery stadia choroby:

  1. podniesienie poziomu kwasu moczowego nie wywołujące dolegliwości (bezobjawowe)
  2. ostry atak dny
  3. stadium pośrednie
  4. dna przewlekła z nieowracalnymi zmianami w stawach - w tym stadium występują także zmiany w układzie moczowym: przewlekłe zapalenie nerek i miedniczek nerkowych, kamica moczowa.

Diagnoza i ustalenie kuracji należą tylko do lekarza. Tylko on może rozstrzygnąć czy wystarczy sama dieta, czy też konieczne są środki farmakologiczne.

Wątróbka? Dziękuję
Chorzy na dnę muszą wykluczyć z diety pokarmy bogate w związki purynowe: podroby (wątroba, mózg, nerki, serca), wywary, sosy mięsne, zupy na wywarach mięsnych, galarety mięsne, sardynki, śledzie, suche strączkowe (groch, fasola, soczewica, bób) oraz używki (kawa, herbata, kakao).

Nie zawierają wcale lub zawierają niewielką ilość związków purynowych: ser, mleko, ryż, owoce. Właśnie te produkty powinny mieć duże zastosowanie w układzie diety w przypadkach dny. Przy nie tolerowaniu mleka i produktów mlecznych w czystej postaci, należy je spożywać w potrawach: 100 g mleka płynnego = 15 g sera twarogowego = 10 g mleka w proszku odtłuszczonego = 15 g mleka w proszku pełnego. Mogą to być np. pierogi leniwe, budynie z twarogu i warzyw lub z twarogu i kasz. Związków purynowych nie zawierają również : masło, śmietana, miód, dżemy, marmolady i cukier. Jednak w połączeniu dny z cukrzycą, hipercholesterolemią lub hiperlipoproteinemią, nie mogą one mieć dużego zastosowania w diecie.

Posiłki należy spożywać regularnie - ostatni na 3-4 godziny przed snem, ponieważ w nocy podczas snu zwiększa się ilość zatrzymywanego w ustroju kwasu moczowego.

Potrawy przygotowywać bez tłuszczu; tłuszcz na surowo dodawać do ugotowanych potraw. Technika sporządzania posiłków opiera się na gotowaniu w wodzie lub na parze. Mięso gotuje się wyłącznie w dużej ilości wody. Ze względu na małą jego ilość do spożycia dziennie (około 50 g) zaleca się sporządzanie potraw typu risotta, gołąbki itp. Zabrania się spożywania potraw smażonych, pieczonych i duszonych.

Rodzaj produktów

Dozwolone

Zabronione

Pieczywo

pszenne, żytnie jasne i razowe

 

Mąka

pszenna, żytnia, ziemniaczana, pytlowa, razowa

 

Makarony

wszystkie gatunki

 

Kasze

wszystkie rodzaje

 

Mleko

w każdej postaci : mleko świeże, w proszku, fermentowane przetwory mleczne

 

Sery

chude, twarogowe

tłuste

Jajka

całe, białka i żółtka

 

Mięso

w ograniczonych ilościach, chude : cielęcina, wołowina, baranina, jagnięcina, kura, królik

tłuste gatunki mięsa, podroby : wątroba, nerki, mózg, serca

Ryby

sandacz, karp, dorsz, pstrąg

sardynki, szproty, śledź, tłuste ryby

Wędliny

 

wszystkie rodzaje wędlin, konserwy

Masło, śmietana

w ograniczonych ilościach

 

Ziemniaki

gotowane, pieczone

smażone

Warzywa i owoce obfitujące w witaminę C

warzywa kapustne, kalafiory, pomidory i chrzan, owoce jagodowe, cytrusowe, owoce dzikiej róży

 

Warzywa bogate
w karoteny

marchew, dynia, sałata, szczypiorek, koperek, zielona pietruszka

szpinak, szczaw, groszek zielony, fasolka szparagowa

Inne warzywa i owoce

pory, cebula, buraki, ogórki, rzodkiewka, kalarepa, brukiew, korzeń pietruszki, seler
jabłka, śliwki, gruszki, morele, brzoskwieni, melony, winogrona, czereśnie, wiśnie
rodzynki

rabarbar

Suche strączkowe

 

wszystkie: groch, fasola, soja, bób, soczewica

Cukier i słodycze

cukier, miód, dżemy, marmolady, syropy, konfitury

czekolada i słodycze z dodatkiem kakao, kawy lub alkoholu

Przyprawy

łagodne : koperek, pietruszka, szczypiorek, kwasek cytrynowy, skórka pomarańczowa, sok z cytryny, majeranek, cynamon

ostre: ocet, pieprz, musztarda, papryka, gałka muszkatołowa

Używki

słaba herbata

prawdziwa kawa, kakao, mocna herbata, alkohol, czekolada

 

Uwaga na związki purynowe!!!
W przypadku dny moczanowej należy unikać produktów zawierających dużo kwasu moczowego i białka. Poniżej lista produktów, które można jeść i takich, o których lepiej nawet nie myśleć ze względu na kwas moczowy.

Produkt

Kwas moczowy w 100 g

Mięso i wędliny 80-180 mg
niska zawartość puryn: szynka surowa i gotowana, kotlety schabowe, mięso zajęcze
bardzo wysoka zawartość kwasu moczowego: polędwica, cielęcina wieprzowa
Podroby 100-1050 mg
bardzo wysoka zawartość kwasu moczowego: serce, wątroba, nerki
Drób 150-250 mg
bardzo wysoka zawartość kwasu moczowego: gęsina, mięso kury
Ryby 120-560 mg
niska zawartość puryn: węgorz wędzony, łosoś, halibut, sola, kawior

bardzo wysoka zawartość kwasu moczowego: sardynki w oleju, szprotki wędzone
Zboża 0-850 mg
bez kwasu moczowego: ryż, mąka kartoflana
niska zawartość puryn: chleb, makaron, kasza manna
bardzo wysoka zawartość kwasu moczowego: kiełki pszenne, gryka
Oleje i inne tłuszcze 0 mg
Mleko i przetwory 0 mg
Jaja 0 mg
Warzywa i ziemniaki 30-330 mg
bardzo niska zawartość puryn (do 30 mg): ziemniaki, marchew, kalafior, szparagi, sałaty
bardzo wysoka kwasu moczowego: soja
Owoce 20-80 mg
bardzo niska zawartość puryn (do 20 mg): prawie wszystkie gatunki owoców

bardzo wysoka zawartość kwasu moczowego: suszone morele

Mój lekarz rodziny podał mi następująca listę pokarmów:

Nie wolno jeść Wolno jeść
wątroba ziemniaki
nerki jarzyny
mięso (maksymalnie 2 razy w tygodniu) potrawy z mąki
sardynki nabiał
śledzie  
fasola  
groch  
szpinak  
brukselka  
piwo  

Poza tym mało wszelkich tłuszczów.

 

Uwaga na kalorie!!!
Teoretycznie ktoś, kogo dopadła dna, to miłośnik rozkoszy stołu - a więc jego waga może przekraczać właściwą wartość. Chorzy na dnę powinni wystrzegać się nadwagi - a więc liczymy kalorie:

artykuł kilokalorie (kCal)
w 100 g
miara miara
= gram
mleko pasteryzowane 3,2% tł.

55

szklanka 250
kefir 2% tł. 46 szklanka 250
ementaler pełnotłusty 376 plasterek 8,5x6x0,5 cm 20
ser biały chudy 101 kawałek 5,5x3x3 cm 50
śmietana 21% tł. 136 łyżeczka 15
jaja kurze świeże 138 sztuka 50
samo żółtko 356 sztuka 20
wieprzowina średnio tłusta 290   100
wołowina średnio tłusta 127   100
kura (tuszka) 142 tuszka średnia 2000
parówki 290 sztuka 45
szynka gotowana 389 plasterek 12x7x0,1 cm 20
makrela 111   100
śledź 90   100
boczek wędzony 593 kawałek 8x4x0,5 cm 30
margaryna 747 płaska łyżeczka 5
masło wiejskie 746 płaska łyżeczka 5
olej roślinny 900 łyżeczka 5
oliwa z oliwek 900 łyżka 10
smalec 900 łyżka 15
makaron czterojajeczny 368 pół szklanki 20
mąka pszenna 345 płaska łyżka 10
ryż 353 łyżka 20
chleb 217 średnia kromka 40
fasola biała 350 szklanka 200
burak 32 jeden o średnicy 5 cm 50
ogórek 8 jeden o długości 15 cm 80
ziemniaki 60 trzy średnie 250
borowik 28   100
banany 72 jeden średni 200
pomarańcze 36 jedna średnia 150
winogrona 68 20 sztuk 100
dżem niskosłodzony 156 łyżeczka z czubkiem 20
orzechy laskowe 339 25 sztuk 50
cukier 400 łyżeczka z czubkiem 10
miód pszczeli 320 łyżeczka z czubkiem 15

Powyższa tabelę nalezy odczytywać w następujący sposób:
100 gram szynki gotowanej to 389 kilokalorii. Typowy plasterek szynki o wymiarach 12x7x0,1 cm waży 20 g - zatem wartość energetyczna jednego plasterka to 77,8 kCal.

cytat: za stroną o dnie

stetos.gif (2546 bytes)Prognoza czterodniowa dla roznych miast w Polsce i wielu kurortow na swiecie.